موانع آبیاری نوین در اردبیل - عینک ورساچه

به گزارش عینک ورساچه، پوپک قاسمی- اردبیل- خبرنگار:اردبیل استانی است با ظرفیت فوق العاده برای کشاورزی و این ظرفیت به عنوان یکی از محورهای توسعه استان مورد تاکید قرار گرفته است.

البته بهره گیری از ظرفیت کشاورزی بدون توجه به آسیب های زیست محیطی و منابع طبیعی میسر نیست چراکه در حال حاضر به دلیل برداشت بی رویه، منابع آب زیرزمینی دشت اردبیل تخلیه شده و در وضعیت بحرانی نهاده شده است. این در حالی است که به گفته رضا کریمی عضو کمیسیون کشاورزی مجلس، استان اردبیل از لحاظ مدرن سازی آبیاری کشاورزی در رتبه آخر واقع شده است و این گواه غفلت از حوزه حیاتی مدیریت آب در استان است. بر اساس آمار اعلام شده بیش از 90 درصد منابع آبی استان در زمینه کشاورزی مصرف می گردد و با راندمان پایین آبیاری سنتی یا غرقابی هدر می رود.

• جلسه ای برای پیگیری

در روزهای گذشته به دلیل اهمیت موضوع آبیاری نوین در استان، این مساله با تشکیل جلسه ای مورد آنالیز نهاده شد. در این جلسه روند پیشرفت امور مطالعاتی و اجرایی سامانه های نوین آبیاری در استان اردبیل با حضور علی مراد اکبری معاون وزیر جهادکشاورزی در امور آب و خاک، اکبر بهنام جو استاندار اردبیل و رضا کریمی و ولی ملکی نمایندگان مردم اردبیل، نیر، نمین و سرعین و مشگین شهر در مجلس شورای اسلامی آنالیز شد. استاندار در این جلسه با توجه به شرایط موجود بر پیگیری و تحقق اعتبار و منابع اقتصادی برای ادامه طرح های در دست اجرا تاکید نمود و گفت: طرح ها و پروژه های آب و خاک استان و دشت اردبیل همچنین نحوه ورود به بحث روند عملیات اجرایی آنها باید به دقت آنالیز گردد.

• دغدغه کم آبی

مدیرعامل امور آب منطقه ای استان در گفت وگو با عینک ورساچه در این باره اظهار می نماید: هرچند که مخازن سدهای استان در حال آبگیری هستند اما بخشی از این آب جزو ذخایر احتیاطی سال های بعد به شمار می رود و همچنان در تامین و حفظ منابع آبی با مشکل روبرو هستیم. اصغر سلیمان زاده بااشاره به این که در چند دهه اخیر کشاورزان کمبود آب مورد احتیاج خود را با فشار بر ذخایر آب های زیرزمینی تامین نموده اند، عنوان می نماید: با ادامه وضعیت فعلی معضل پایین تر رفتن سطح آب های زیرزمینی در استان و به ویژه در دشت اردبیل همچنان به قوت خود باقی است و حتی اگر سال های پربارشی پیش رو داشته باشیم باز هم دهه ها طول می کشد که منابع آب زیرزمینی احیا گردد.

سلیمان زاده میزان کسری آب زیرزمینی در دشت اردبیل را حدود 604 میلیون متر مکعب عنوان می نماید و می افزاید: با توجه به آن که بیش از 90 درصد منابع آبی استان در بخش کشاورزی مصرف می گردد، بدون افزایش بهره وری آب مصرفی در این بخش، مدیریت منابع آبی استان همیشه با مشکل روبرو خواهد بود. به گفته این مسئول، دولت از سال 93 برنامه های تعادل بخشی به آب های زیرزمینی را در استان آغاز نموده و اگر کشاورزان برای مدرن سازی شبکه آبیاری همکاری نمایند پیش بینی می گردد در عرض 20 سال به تدریج سطح آب های زیرزمینی دشت اردبیل به حد تعادل برسد.

• بی رغبتی کشاورزان به ایجاد شبکه آبیاری

به گفته کارشناسان در حالی که راندمان آبیاری سنتی حداکثر 30 تا 35 درصد است، بهره وری مصرف آب در شیوه های مدرن بیش از 94 درصد است و این یعنی صرفه جویی قابل ملاحظه در مصرف آب؛ آن هم در استانی که 90 درصد منابع آبی اش در بخش کشاورزی مصرف می گردد. مدیرکل جهاد کشاورزی استان اردبیل در خصوص ترویج آبیاری مدرن اظهار می نماید: اگر مالکان زمین های نهاده شده در زیرمجموعه یک منبع آبی به این اداره کل مراجعه و برای اجرای طرح آبیاری مدرن اعلام آمادگی نمایند، دولت تا 85 درصد از کل هزینه ایجاد شبکه آبیاری را پرداخت می نماید.

خلیل نیکشاد اظهار می نماید: سالانه حدود یک میلیارد و 200 میلیون متر مکعب آب برای آبیاری اراضی کشاورزی استان احتیاج است که برای تامین بخشی از آن استفاده نادرست از منابع آب زیرزمینی همچنان ادامه دارد. او با بیان این که استفاده از آب های زیرزمینی باید آخرین راه حل ما باشد نه اولین آن، تاکید می نماید: نتیجه استفاده بی رویه از آب های زیرزمینی این شده که در دشت اردبیل که تا 20 سال پیش با حفر چاه 15 تا 30 متری می شد به آب رسید، اکنون در عمق 120 متری هم رسیدن به آب مشکل است و در بعضی مناطق شوری آب به مرز خطرناکی رسیده است.

این مسئول ادامه می دهد: با توجه به این که حدود70 درصد از 225 هزار هکتار اراضی آبی استان به صورت سنتی آبیاری می گردد، به نظر می رسد هر اندازه هم که منابع آبی در دسترس باشد باز هم بدون استفاده از شیوه های نوین آبیاری مدرن قطره ای و یا تحت فشار، بیشتر منابع آبی ما همچنان به هدر خواهد رفت و با وجود اختصاص تسهیلات مناسب از سوی دولت برای بهسازی کانال های انتقال آب و مدرن سازی شیوه های آبیاری، هنوز هم بسیاری از کشاورزان برای این کار رغبت چندانی ندارند.

• انتها طرح های آبیاری و زهکشی تا مهر

مجری طرح جامع شبکه های فرعی آبیاری و زهکشی غرب و شمال غرب کشور هم می گوید: اجرای شبکه های فرعی آبیاری و زهکشی در 6 استان غربی و شمال غربی کشور (ایلام، کرمانشاه، کردستان، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و اردبیل) از سال 94 آغاز شده و تا انتها مهر امسال عملیات اجرایی آن به انتها خواهد رسید. سیدرحیم سجادی می افزاید: اجرای این طرح در سطح 42 هزار هکتار از اراضی استان اردبیل، بیش از یک میلیون تن به فراوری محصولات کشاورزی استان اضافه می نماید و علاوه بر افزایش زمینه اشتغال، حتی سبب مهاجرت معکوس نیز می گردد. اکنون سرمایه گذاران از سایر استان ها نظیر اصفهان به استان اردبیل می آیند و با اجاره زمین یا مشارکت و انتقال تجربه کشاورزی در مناطق کویری و گرم و خشک، سبب تقویت فراوری و افزایش بهره وری آب شده اند. وی بیان می نماید: در شرایط خشکسالی چند سال اخیر در اراضی دیم، میزان برداشت محصولات کشاورزی در مناطقی از استان اردبیل به 500 کیلوگرم در هکتار تقلیل یافته بود درحالی که با اجرای طرح شبکه های فرعی آبیاری و زهکشی میزان متوسط برداشت محصولات کشاورزی حداقل به 4 تن در هکتار افزایش خواهد یافت.

• تضمین تخصیص آب در سال های آینده

کشاورزان می گویند رسیدن به توافق جمعی برای عبور دادن لوله از زمین های مجاور برای انتقال آب چندان آسان نیست و هیچ تضمینی هم وجود ندارد که پس از صرف هزینه برای ایجاد شبکه مدرن آبیاری، آب مورد احتیاج کشاورزان در سال های بعد نیز تخصیص داده گردد. به همین دلیل کشاورزان همچنان اصرار به استفاده از آب های زیرزمینی دارند. آبهایی که چندین میلیون سال قطره قطره در زیر زمین جمع آوری شده است و اکنون با قدرت پمپ های برقی به سرعت تخلیه می گردد.

کارشناسان با یادآوری قوانین حمایتی مناسب دولت برای توسعه شبکه های آبیاری مدرن، معتقدند باید تمهیدات لازم برای ترغیب کشاورزان به استفاده از این تسهیلات اتخاذ گردد. شرایط بحرانی ایجاب می نماید با ایجاد اعتماد در کشاورزان برای تضمین تامین آب و تشویق بیشتر به استفاده از آبیاری نوین، از فشار بر منابع آب زیرزمینی کاسته گردد و در کنار آن، راه حلهای دیگر مانند جایگزینی و اصلاح کشت نیز با جدیت بیش از پیش پیگیری و اجرا گردد تا امیدها برای زندگی در دشت اردبیل سبزتر بماند.

• آبیاری نوین و افزایش اشتغال

در حال حاضر 23 درصد شاغلان کشور در بخش کشاورزی مشغول فعالیت هستند و حدود 13 درصد فراوری ناخالص ملی و 26 درصد صادرات غیرنفتی مربوط به حوزه کشاورزی است. این میزان در استان اردبیل حدود 40 درصد از کل آمار اشتغال را به خود اختصاص داده و 26 درصد فراوری ناخالص استان را نیز فراوریات کشاورزی تشکیل می دهد. کارشناسان معتقدند ظرفیت اشتغال زایی بخش کشاورزی در استان بسیار بیشتر از میزان کنونی است اما بهره وری پایین، باعث نبود رغبت به این حوزه مولد شده است در حالی که اگر برای افزایش بهره وری کشاورزی و توسعه اراضی تحت پوشش سیستم های آبیاری نوین برنامه ریزی گردد توسعه اشتغال نیز محقق خواهد شد.